
Pieters Daglicht over Denkdingen
Lieve lezer, pak een kop koffie (of thee, dat mag ook) en leun achterover. Want we gaan het vandaag hebben over iets wat klinkt als een avondcollege over belastingrecht – maar eigenlijk draait om iets veel groters: vrijheid, ondernemerschap, publieke taak én… ongemakkelijke vergaderingen met controle-en-administratie. Ja, écht.
Wat is de Wet DBA?
De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties, kortweg de Wet DBA, werd ingevoerd om helderheid te scheppen over de verhouding tussen zelfstandige opdrachtnemers (zoals zzp’ers) en hun opdrachtgevers. Het doel: voorkomen dat er schijnzelfstandigen zijn — mensen die feitelijk als werknemer werken, maar formeel als zelfstandige worden ingehuurd.
De kern: opdrachtgever én opdrachtnemer zijn samen verantwoordelijk voor de aard van de relatie. Vanaf 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium beëindigd en geldt: actief toezicht door de Belastingdienst.
Waarom dit geregeld moest worden (en toch ook weer niet)
Aan de ene kant: hartstikke begrijpelijk. Wanneer een zelfstandige feitelijk werkt alsof hij of zij deel is van de organisatie, uren registreert, werkt onder leiding, geen eigen risico draagt – dan roept de maatschappij: “Wacht even, waar is hier het onderscheid?” Aan de andere kant: de uitvoering bleek een chaos van modelovereenkomsten, onzekerheden, en een wetskader dat niet toereikend werd gevonden door tal van betrokkenen.
De gevolgen – in de lichte, én in de wat minder lichte variant
In de wereld van plattelandsgemeenten, zorginstellingen en onderwijs, waar jij volop in zit, hebben de gevolgen van de Wet DBA merkbare impact:
- Detacherings- en verloningsbureaus ruiken hun kans: omdat opdrachtgevers liever via tussenpersonen werken dan zelf het risico pakken, nemen de marges toe.
- Zelfstandigen: die staan voor keuzes — probeer je de zelfstandige route te blijven volgen? Of ga je in loondienst of via een duur tussenbureau? En wat als je opdrachten verloren gaan omdat opdrachtgevers schrikken voor de risico’s?
- Overheden, publieke instellingen, sociaal domein: administratieve lasten nemen toe. Elke samenwerking moet getoetst worden, gecheckt, gewogen. Soms wordt er teruggekrabbeld omdat de risico’s te groot zijn – met als gevolg: kernfuncties dreigen verzwakt te raken in zorg, onderwijs en sociaal domein.
- Bestuurlijk en politiek: het beleid is inconsequent. Er is erkenning dat de Wet DBA niet optimaal is, dat herziening nodig is. Maar toch wordt er gehandhaafd. Waarom? De logica is vaag, de uitvoerbaarheid soms betwijfeld.
Politieke en bestuurlijke inconsistentie
Het is haast komisch (als je niet zelf ondernemer bent) dat het beleid luid uitroept: “Handhaving! Geen toegeven meer!” – terwijl parallel daaraan allerlei partijen zeggen: “Ja, maar de wet moet tóch ook worden aangepast.”
- Het handhavingsmoratorium werd beëindigd per 1 januari 2025.
- Maar het wetsvoorstel Wet VBAR (‘Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties’) is in voorbereiding – op z’n vroegst 1 januari 2026.
- Datzelfde moment zegt de Belastingdienst: let op, wij handhaven streng. En opdrachtgevers: huh? Hoe dan wel?
Dit spanningsveld zorgt voor bestuurlijke risico’s: onduidelijkheid, inconsistentie, oneerlijke behandeling en dat in een sector waar vaak al weinig ruimte is voor experiment, veiligheid of flexibiliteit.
Oneerlijke behandeling van publieke organisaties?
In jouw werkveld – sociaal domein, gemeenten, zorginstellingen – is het bijzonder relevant. Er zijn signalen dat sommige ministeries of rijksdiensten uitzonderingsafspraken zouden hebben gemaakt of boetes accepteren om hun bedrijfsvoering veilig te stellen. Dat roept vragen op:
- Zijn er geen uitzonderingsafspraken of ontheffingen voor ministeries/rijksdiensten in het kader van de Wet DBA?
- Indien wèl: wat is de beleidsmatige/juridische basis daarvan? Waarom gelden uitzonderingen voor de rijks-sector en niet voor zorg/onderwijs/andere publieke instellingen?
- Wordt publiek geld gebruikt om boetes of naheffingen voor rijksdiensten/ministers te betalen?
- Waarom kiest het kabinet voor strikte handhaving, ondanks erkenning dat de wet fundamentele herziening behoeft?
- Waarom wordt er niet gekozen voor verlenging van de coulanceregeling totdat er een uitvoerbaar wettelijk kader is?
- En: hoe beoordeelt u het risico dat dit beleid leidt tot verlies van capaciteit in maatschappelijke sectoren én grotere afhankelijkheid van commerciële bureaus?
Oproep
Laten we het helder zeggen: dit gaat niet alleen over wet- en regelgeving, en ook niet alleen over de fiscale kant van het verhaal. Dit gaat over de kracht van lokaal, maatschappelijk, betekenisvol werk – en de vraag of we hier met ons allen ruimte blijven houden voor zeggenschap, kwaliteit en verbinding.
Daarom roep ik op:
- Verleng de coulanceregeling totdat er een robuust, uitvoerbaar kader is voor de Wet DBA of diens opvolger.
- Zorg dat behandeling eerlijk is voor alle sectoren: rijk, gemeenten, zorginstellingen, onderwijs, sociaal domein.
- Transparantie: maak duidelijk welke rol rijksdiensten/ministeries hebben in uitzonderingen, ontheffingen of boetebetalingen.
- Houd oog voor risico’s in maatschappelijke kernfuncties: verlies geen capaciteit, creëer geen afhankelijkheid van slechts commerciële tussenpersonen.
- Werk aan praktische, toegankelijke checks voor zelfstandigen én opdrachtgevers, zodat ondernemerschap én publieke taak hand in hand kunnen blijven gaan.
Afsluiting in Daglicht-stijl
Zie je het voor je? Een zelfstandig professional – vol enthousiasme, eigen werkmethode, vrijheid om te kiezen – komt aan bij een gemeente of zorginstelling. Ze worden verwelkomd, gaan aan de slag, en poef ineens is er een blauwe envelop van de Belastingdienst. Of de opdrachtgever huivert voor het risico en zet de zzp’er aan de kant. Ondertussen probeert de directeur van een zorginstelling uit te vogelen of het goedkoper is om een detacheringsbureau in te schakelen dan zelf die ingewikkelde wetgeving te beheersen.
Het is absurd. En toch echt.
Maar het hoeft geen soap te worden. Het kan anders: als we met moed, vertrouwen en zin voor verband kijken – zoals jij in het sociaal domein al zo vaak doet – dan maken we dit werkveld sterker in plaats van zwakker. Het vraagt geen nieuw model, geen extra laag papier. Het vraagt: helderheid, verbinding, verantwoordelijkheid – en ja, ook een beetje rebel zijn tegen de onnodige regels die vrijheid verstikken.
Dus: laten we ervoor zorgen dat de Wet DBA niet alleen een lijst van checkboxes wordt, maar een springplank naar samenwerking waarin zelfstandige krachten én publieke doelen elkaar versterken. Want uiteindelijk werken we met mensen, niet met regels.
Tot het volgende Daglicht-moment – en mocht je zin hebben in een extra kop koffie: ik sluit graag opnieuw aan.
Met warme groet en een knipoog,
Pieter Pottenkijker
