
of: hoe we professionals teruggeven aan hun vak)
Pieters’ Pamflet
Ergens onderweg is ons stelsel zo briljant geworden, dat niemand het nog begrijpt. We hebben loketten gebouwd die leiden naar subloketten met een aanmeldformulier voor het hoofdformulier, en we noemen dat dan “één loket”. Burgers raken verdwaald, maar het echt pijnlijke is: ook professionals lopen met een kompas dat steeds “probeer later opnieuw” zegt. En dus is er nu een nieuw soort beroepsgroep nodig: de professionele versimpelaar. Ja, u leest het goed. We hebben nu professionals nodig om het werk voor professionals weer professioneel te maken. Het moet niet gekker worden. Of misschien juist wel – tot we besluiten normaal te doen.
Wie zijn die versimpelaars? Ze zijn geen superhelden in strakke pakken, eerder mensen met een gezonde allergie voor onnodige ingewikkeldheid. Ze komen niet met PowerPoints vol pijltjes, maar met de simpele vraag: “Leg me dit even uit alsof ik je buur ben.” Als dat niet lukt, gaat er iets van tafel. Ze ruimen regels op alsof het verhuisdozen zijn die ooit “nog handig” zouden worden. En ze luisteren naar de professionele buikpijn in de uitvoering: die zeurende knoop die zegt “dit klopt niet, en het kost iedereen tijd, geld en waardigheid.”
We dachten lang dat we er zouden komen met sterke uitvoerders. “Doe wat nodig is”, riepen we dapper. We gaven trainingen met stoere namen – Doorbraakmethode! Omgekeerde Toets! – en professionals deden keurig wat we vroegen: ze leerden het systeem charmant omzeilen. Tot we ontdekten dat we met z’n allen vooral beter waren geworden in fileparkeren in een steegje dat eigenlijk autovrij had moeten zijn. Daarna bedachten we maatwerkbudgetten. Kleine gouden pasjes van 500 euro die wonderen deden: ineens konden kinderen wél ergens logeren, en hoefde niemand drie weken te bedelen om een supermarktbon. Het hielp. Even. Maar de berg bleef.
En toen gebeurde er iets hoopgevends. Iemand bij het UWV zei: “Zeg, als we mensen eerst een voorschot geven en dat dan een half jaar later terugvorderen omdat de procedure intussen anders uitpakt, maken we ze schuldenaar. Misschien… gewoon… niet meer doen?” Het bestuur knikte. Het ministerie mompelde iets instemmends. En plots waren drieduizend mensen geen dossier met terugvordering meer. Dat is versimpelen in het kwadraat: je verandert de regel, niet de individuele uitzondering. Je trekt geen pleister, je stopt de bloeding.
Zo werkt het vaker. Neem schuldhulp. We kunnen hulpverleners eindeloos trainen in het opsporen van brieven op zolder, of we zeggen tegen schuldeisers: lever automatisch een digitale kopie aan in het persoonlijke domein van de burger. Dan kan iemand zijn hulpverlener gewoon toegang geven en is het overzicht er in vijf minuten. Het voelt bijna onbeleefd zó eenvoudig. Alsof je in een restaurant vraagt om water uit de kraan en de bediening opgelucht “eindelijk” zegt.
Het misverstand is dat versimpelen “minder” is. Minder regels, minder uitzonderingen, minder gedoe. In de praktijk is het meer. Meer professionaliteit, omdat je vakmensen niet laat leuren om toestemming. Meer rechtvaardigheid, omdat je voorkomt dat willekeur de dienst uitmaakt. Meer menselijkheid, omdat niemand houvast vindt in een telefoonboom die eindigt met “dit gesprek kan worden gebruikt voor trainingsdoeleinden”. Het enige dat echt minder wordt, is de tijd die we verspillen aan het uitleggen waarom iets niet kan.
Toch vraagt versimpelen om lef. Bestuurlijk lef om een regel in de prullenbak te gooien die ooit met de beste bedoelingen is bedacht. Organisatorisch lef om een proces te meten op wachttijd in plaats van op het aantal beleidsbrieven waarin het wordt beschreven. En ja, persoonlijk lef, om niet nog een pilotje te starten met voorbehoud van evaluatie, maar gewoon te zeggen: dit doen we voortaan zo. Als je het niet kunt uitleggen aan je buur, klopt het niet. Eenvoud is geen luxe; het is een teken dat je begrepen hebt waar het om gaat.
Wat belooft de versimpelaar de professional? Een werkdag die eindigt met “gelukt” in plaats van “helaas”. Minder smeekbede, meer mandaat. De kans om weer te doen waarvoor je ooit koos: mensen helpen, zonder eerst vijf systemen te overtuigen. Wat belooft de versimpelaar de burger? Geen heldhaftige dossiers meer, maar gewone oplossingen die op tijd komen. Geen labyrint, maar een voordeur die opengaat.
En nu het relativerende deel. Natuurlijk blijft de wereld rommelig. Er zullen altijd te weinig woningen zijn, te veel regels met goede bedoelingen en situaties die niet in hokjes passen. Versimpelen is geen sprookje. Het is eerder goed huisvaderschap: elke week de rommelmand legen voordat er een nieuwe bovenop kan. De was ophangen vóórdat hij muf wordt. Het is niet glamoureus, wel bevrijdend. En het werkt.
Dus ja, het is kennelijk al zo erg gesteld dat we professionele versimpelaars nodig hebben. Ik zou zeggen: prachtig. Want nu weten we waar de hefboom zit. Niet bij nóg een training om het systeem te slim af te zijn, maar bij het systeem dat eindelijk slim genoeg wordt om zichzelf niet in de weg te zitten. Laten we ze ruimte geven, deze hoeders van de eenvoud. Mandaat, toegang, en het volste vertrouwen.
En voor wie morgen wil beginnen: kies één knelpunt dat iedereen normaal is gaan vinden – het formulier dat altijd terugkomt, de uitzondering die we elke week maken – en fix het aan de bron. Zet het hele systeem in de kamer, spreek af hoe het voortaan wél gaat, en verwijder de overbodige stappen. Wedden dat je er verslaafd aan raakt? Simpel is namelijk uiterst verslavend. En stiekem ook besmettelijk.
PIETERS PAMFLET
Pieters’ Pamflet is de dagelijkse reflectie van Pieter Pottenkijker op de grote én kleine bewegingen in onze samenleving. Met scherpe pen, heldere blik en een gezonde dosis ironie fileert hij de actualiteit – van Haagse schijnbewegingen tot alledaagse dwaasheden in de wijk. Geen onderwerp is te groot, geen detail te klein. In Pieters’ Pamflet lees je geen neutrale duiding, maar betrokken observaties die prikkelen, confronteren en soms troosten. Voor wie niet alleen wil weten wat er gebeurt, maar vooral wil begrijpen waarom het ertoe doet.
