Vanzelfsprekendheid en het onkruid van de onschuld

Laatst stond ik weer met de schoffel in de hand. Niet uit woede, wel uit gewoonte. Schoffelen is voor mij wat yoga is voor anderen: het helpt de geest te kalmeren, de omgeving te ordenen en het lichaam op prettige wijze te doen piepen. En net toen ik met een sierlijke polsbeweging het zevenblad richting de gemeentelijke composthemel stuurde, riep een passerende meneer met een blik die ergens tussen compassie en sarcasme zweefde:

“Dat is toch werk van de gemeente?”

En ik stond daar. In mijn tuinhandschoenen. Met een rood hoofd van de inspanning en een wapperende ochtendjas die het midden hield tussen burgerzin en buurtkabouter. Ik dacht even: zou ik hem uitnodigen voor koffie? Of voor een schoffelclinic?

Maar ik deed niets. Want zijn opmerking was niet nieuw. Nee, dit is een klassieker. Een van die onwrikbare grondwetten van het moderne Nederland: Alles wat buiten onze eigen heg ligt, is van de gemeente. En dus niet van ons.


We spreken over ‘de gemeente’ zoals men in antieke tijden over de goden sprak. Het is een entiteit, een macht, een instantie die los van ons handelt en beslist. “Ze moeten eens vaker vegen.” “Ze hadden dat anders moeten aanleggen.” “Waarom doen ze daar niks aan?”

Maar wie zijn ‘ze’? Wie is die geheimzinnige kracht die ‘de gemeente’ vormt?


Want de gemeente, dat zijn we dus gewoon zelf. Geen elfenrijk op een bergtop. Geen ondergronds genootschap van mensen met oranje hesjes en een schatkist vol geldbomen. Nee. De gemeente krijgt geld van ons. Is gevormd door onze stemmen, gevoed door onze belastingen, bewoond door onze buren. En tóch doen we alsof het een soort externe service is, een garantiebureau voor openbare netheid.


Ik heb van mijn vader geleerd dat je niet ophoudt bij het tuinhekje. Mijn vader, die dacht dat je het onkruid van de buurman ook uit fatsoen moest meeplukken. Die vond dat een schone stoep niet alleen een visitekaartje is, maar ook een teken van beschaving. Hij zei: “Zodra iedereen stopt bij z’n eigen tegeltje, wordt het een rommeltje.”

Dus ja, ik pak die parkeerstrook even mee. En het stukje plantsoen dat ooit op ‘natuurgebied’ leek, maai ik inmiddels met liefde. Daar staat nu zelfs een kastanjeboom. Zelf geplant. Geen gemeentelijke vergunning aan te pas gekomen. Alleen een schop, wat regenwater en een overtuiging.


Soms stel ik me voor dat we met z’n allen in een soort enorme wip zitten. Aan de ene kant de overheid, aan de andere kant de samenleving. Als wij alles maar van ‘de gemeente’ blijven verwachten – onderhoud, toezicht, toezicht op het toezicht – dan kiepert de boel uit balans. Dan blijft die wip eindeloos hangen in de bureaucratische lucht, terwijl wij onderaan mopperend naar boven turen, ons afvragend waarom er niets gebeurt.

Maar stel je voor dat we collectief een beetje gaan staan op de andere kant. Gewoon: papiertje oprapen. Stoeptegel melden. Plantje water geven. Dan gaat de wip weer bewegen. Dan komen we in balans. Dan wordt het… ja, dan wordt het samenleving.


“Maar wacht even,” zegt u nu misschien, “moeten wij dan alles gaan doen wat vroeger gemeentewerken deed?”

Nee, natuurlijk niet. Dit is geen pleidooi voor een gedwongen onkruid-knokploeg of een verplichte harktijd om 08.00 uur ’s ochtends. Wat het wel is: een ode aan de vanzelfsprekendheid. Aan het idee dat sommige dingen niet hoeven te worden afgedwongen, omdat ze gewoon logisch zijn. Zoals je thuis ook zonder contract je afwas doet. Althans… als het goed is.


En dan heb je natuurlijk het mooiste argument van allemaal: “Ja, maar ik betaal toch belasting?”


Zeker. Daar betaalt u van alles mee: zorg, veiligheid, onderwijs, infrastructuur, vergaderkoekjes. Maar het is geen All Inclusive verblijf op de Bahama’s. Het betekent niet dat je geen vinger hoeft uit te steken zodra je de voordeur sluit. Want hoe meer we alles aan ‘de overheid’ laten, hoe meer die overheid moet gaan regelen, en hoe hoger de belastingdruk uiteindelijk wordt. Zie daar de ironie: we verwachten veel, maar klagen over de rekening.

Wat zou er gebeuren als we ons land weer een beetje als ons huis gingen zien? Als de stoep, de straat, de speeltuin niet ‘van de gemeente’, maar ‘van ons samen’ werd? Misschien zouden er minder meldingen komen, maar ook minder ergernissen. Misschien zouden er minder regeltjes zijn, maar meer rust.


En stel nou, heel wild gedacht, dat we elkaar daar zelfs op zouden aanspreken? “Hé buur, ik zag dat je de stoep voor je huis weer mooi schoon hebt gemaakt. Top!” Zou dat niet fijn zijn? Menselijk, zelfs?


Als ik volgende week weer in mijn tuin sta, en iemand zegt opnieuw: “Is dat niet werk van de gemeente?”, dan glimlach ik vriendelijk. Dan kijk ik naar mijn kastanjeboom, naar het schoongeborstelde plantsoentje, naar mijn vader die ergens vanuit het tuinhemelrijk tevreden meeknikt – en dan zeg ik:

“Jawel meneer. En dat werk heb ik vandaag even gedaan.”

Geef een reactie