
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Ik heb even in de huwelijkse voorwaarden gekeken. Daar stond kennelijk: wij mogen alle drie met anderen praten, zolang Dilan bepaalt met wie.
Dat is geen open huwelijk. Dat is een uitgaansverbod met een VVD-logo.
De coalitiepartijen hadden afgesproken dat ze afzonderlijk met andere partijen mochten onderhandelen over het vastgelopen belastingplan. Een politieke vrijbrief, zou je denken. Maar toen D66 en CDA daadwerkelijk met Pro en Volt tot een akkoord kwamen, verklaarde Yesilgöz zich overvallen. Volgens haar coalitiepartners gebeurde juist wat eerder was afgesproken. Het verschil tussen die twee lezingen is ongeveer het verschil tussen een open deur en een deur waar alleen jij de sleutel van hebt.
Nu mag een partij natuurlijk tegen een belastingvoorstel zijn. Ook de VVD. Ook als vermogenden daardoor meer moeten betalen. Daarvoor hebben we verkiezingen, fracties en mensen die op televisie met ernstige gezichten het woord ‘vestigingsklimaat’ uitspreken.
Maar een inhoudelijk meningsverschil is nog geen constitutionele aardverschuiving. Volgens de politieke duiding van NPO De Dag liep de spanning op over een belastingverschuiving van ongeveer één miljard binnen een totaal van 480 miljard euro. Dat kan een principieel geschil zijn. Het wordt pas een kabinetscrisis wanneer politici besluiten dat hun principe niet alleen een stemverklaring, maar ook een dreigement verdient.
En daar verschijnt Dilan. Niet met: wij hebben deze onderhandeling verloren. Niet met: dit compromis vinden wij onvoldoende.
Maar met de mededeling dat een ‘fundamentele reset’ nodig is. Vrijdag sprak ze zelfs over het ‘mislukte experiment van het minderheidskabinet’. Haar partners keken volgens haar te vaak naar links. Het kabinet bleef voorlopig overeind, maar een val sloot ze niet uit.
Een mislukt experiment. Je moet het maar durven zeggen terwijl je zelf nog in de laboratoriumjas staat.
Het aardige van een minderheidskabinet is namelijk dat er buiten het kabinet ook nog Kamerleden rondlopen. Die hebben stemmen. Soms zelfs genoeg om iets aangenomen te krijgen. Dat is hinderlijk wanneer je gewend bent dat ‘verantwoordelijkheid nemen’ betekent dat anderen uiteindelijk jouw kant op bewegen.
Hier zit de kern van het probleem. Yesilgöz hoeft geen links belastingbeleid te omarmen. Maar wie instemt met ruimte voor afzonderlijke onderhandelingen, kan moeilijk iedere onwelgevallige uitkomst behandelen als bewijs dat de samenwerking ondeugdelijk is. Dan bied je je partners geen vrijheid, maar bewegingsruimte aan een uitschuiflijn.
De rekening daarvan komt bovendien niet bij de huwelijkstherapeut terecht. Die komt bij een land dat opnieuw moet afwachten of bestuurders nog gaan besturen, of eerst dagenlang gaan onderhandelen over de voorwaarden waaronder ze eventueel bereid zijn verder te onderhandelen.
Mijn advies aan de coalitie: schaf die huwelijksmetafoor af. Ze schept maar verkeerde verwachtingen over wederkerigheid.
Noem het voortaan gewoon een minderheidskabinet met een vetorecht dat nergens op papier staat.
Dan weet iedereen tenminste waar Dilan aan denkt wanneer ze het over vrijheid heeft.
