Het grote worstenmysterie

Hoe de mens bezwijkt voor een bungelende belofte

Er zijn van die momenten waarop je denkt: dit is het keerpunt in de menselijke beschaving. Niet de uitvinding van het wiel. Niet de komst van internet. Nee. Het moment waarop een volwassen mens, gewapend met een toegangskaartje en een jaszak vol goede bedoelingen, besluit een kunstwerk van droge worst langzaam maar zeker op te eten.

Ik zag het voor me. Daar hangen ze dan. Keurig, ritmisch, bijna poëtisch: worsten, als een vliegengordijn naar hogere sferen. Kunst. Cultuur. Verheffing van de geest. En ergens halverwege die verheffing klinkt er een bescheiden knor.

Niet uit de ziel. Uit de maag. En daar gaat het mis.

Want wij mensen zijn in wezen heel eenvoudige wezens. Zet een bordje “NIET AANRAKEN” neer en we veranderen in filosofen. Maar haal dat bordje weg, hang er een slinger droge worsten neer, en plotseling staan we weer in de oertijd. Licht voorovergebogen. Ogen glinsterend. Een hand die voorzichtig reikt. Eerst één hapje. Voor de ervaring. Voor de kunst, uiteraard.

En voor je het weet is er geen kunst meer over, alleen een collectieve buikpijn en een curator die zich afvraagt waar het misging.

Maar eerlijk is eerlijk: het is ook een briljant experiment. Niet eens bewust, denk ik. Gewoon een kunstenaar met een voorliefde voor het alledaagse, die dacht: laat ik de banaliteit vieren. En de mens dacht: laat ik die banaliteit even opeten.

Kijk, dat is nou interactie.

Het fascinerende zit ’m niet eens in die worsten. Het zit ’m in ons. In dat wonderlijke mechanisme dat onmiddellijk in werking treedt zodra er iets bungelt dat misschien voor jou bedoeld is. Of niet. Of wel. Of ach, wie zal het zeggen?

Want dat is het geheim van de worst. Het is geen voedsel meer. Het is een belofte. En een belofte, beste lezer, is het gevaarlijkste object dat je een mens kunt voorhouden. Hang er genoeg van op en zelfs de meest gecultiveerde kunstliefhebber verandert langzaam in een opportunistische snackzoeker.

We doen dat overal. In beleid. In organisaties. In het leven.

We hangen worstjes op. Targets. Bonussen. Mooie woorden als “participatie” en “eigen regie”. We noemen het perspectief. Of prikkel. Of – als we echt losgaan – transformatie. En dan kijken we verbaasd toe hoe mensen precies doen wat je eigenlijk al wist dat ze zouden doen: ze happen.

Niet omdat ze slecht zijn. Maar omdat je ze iets hebt voorgehouden. En ergens diep vanbinnen denken we allemaal: als het daar hangt, zal het wel voor mij zijn.

De kunstenaar in Brugge begreep dat misschien beter dan menig beleidsmaker. “Is het niet voor de geest, dan is het voor de maag,” zei ze. En daar zit een waarheid in waar je u tegen zegt. Want als je mensen niet voedt met betekenis, gaan ze vanzelf op zoek naar iets anders om op te kauwen.

Soms is dat een worst. Soms een systeem. Soms elkaar.

En ja, er zijn altijd mensen die roepen dat het niet hoort. Dat het zonde is. Dat het thuis hoort in een volkscafé en niet in een expositieruimte. Maar ik denk dan: juist daar, tussen de witte muren en de verheven stilte, wordt zichtbaar wat we anders zo netjes verbergen.

Dat we allemaal, vroeg of laat, voor die bungelende worst staan. Twijfelend. Redenerend. Rationaliserend. En uiteindelijk… kauwend.

Misschien is dat wel de echte kunst. Niet wat er hangt. Maar wat er gebeurt als niemand zegt dat je eraf moet blijven.

Dus de volgende keer dat iemand je een worst voorhoudt – letterlijk of figuurlijk – stel jezelf één simpele vraag: Heb ik honger… of word ik gevoerd?

En neem dan gerust een hap.

Maar wees niet verbaasd als je ineens onderdeel van het kunstwerk blijkt te zijn.

Geef een reactie