
Daglicht op de kalender
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Terwijl wij ons collectief en enigszins klef verdrinken in nostalgie over 2016 – weet u nog, toen alles net ingewikkeld genoeg was om er achteraf heimwee naar te hebben – is het misschien goed eens een stapje verder terug te zetten. Niet naar gisteren. Ook niet naar eergisteren. Nee, naar 1976. Een jaar met wijde pijpen, sigarenrook in de studio en een man die meer durfde te zeggen dan vandaag in drie talkshows samen.
Wim Kan dus. Oudejaarsconference. De man stond daar niet om het publiek gerust te stellen. Integendeel. Hij stond daar om het publiek collectief een beetje ongerust te maken, maar dan met een glimlach, een rake timing en een zin die je pas later écht begreep.
Het ging over de Koude Oorlog. Over de Russen. Die zouden komen, zei Kan. Maar niet massaal. Nee, één voor één. Want als ze massaal zouden komen, dan had je een Derde Wereldoorlog. En daar waren we nog niet klaar voor. Op zijn vroegst, zo meende hij, rond 1975. Als Lou de Jong klaar zou zijn met het schrijven van zijn historische terugblik op de Tweede Wereldoorlog.
Het publiek lachte. Natuurlijk. Want het was grappig. En slim. En een beetje absurd. Want wie wacht er nu met een wereldoorlog tot een historicus zijn laatste hoofdstuk heeft ingeleverd?
Vijftig jaar later lachen we nog steeds. Maar iets minder hard. Want hier zitten we. In 2026. Met een wereld die opnieuw siddert, schuift, dreigt en duwt. Met angst in nettere bewoordingen, verpakt in beleidsnota’s, talkshowtafels en eindeloze analyses. Met dreiging die niet meer in laarzen over de grens komt, maar in cyberaanvallen, desinformatie en mannen die zelden lachen.
En Lou de Jong? Die is allang klaar. Zijn boeken staan keurig in de kast. Keurig, dat woord alleen al.
Wat Kan toen deed, was niet alleen cabaret. Het was tijdsdiagnose. Hij hield ons een spiegel voor waarin we tegelijk onze angst én onze zelfgenoegzaamheid zagen. Want ja, we waren bang. Maar we dachten ook: zo’n vaart zal het niet lopen. Eerst nog even afronden. Eerst nog even begrijpen. Eerst nog even een historisch overzicht. En precies dát is de grap die vandaag wringt.
Wij zijn meesters geworden in terugkijken. In herdenken. In terugblikken. In documentaires van zes afleveringen over iets dat nog maar net voorbij is. We verdrinken in nostalgie omdat het verleden overzichtelijk voelt. Af. Gedocumenteerd. Van kaft tot kaft. De toekomst daarentegen… die heeft geen voetnoten.
Wim Kan wist dat. Daarom maakte hij er een grap van. Want humor is soms de enige manier om een ongemakkelijke waarheid door de keel te krijgen. Dat we altijd denken dat we nog tijd hebben. Dat we eerst nog even willen begrijpen wat er gisteren gebeurde, voordat we vandaag handelen. Maar de wereld wacht niet tot wij klaar zijn met schrijven.
En dat is misschien wel de serieuze ondertoon onder al dat hilarische, over-de-top Daglicht-gedram: dat geschiedenis geen afgerond boek is, maar een kladblok waar steeds opnieuw in wordt gekrabbeld. Soms met grote halen. Soms met bibberige hand. Dus laten we gerust nog even nostalgisch doen over 2016. Over hoe onschuldig alles leek. Maar laten we, als we lachen om Wim Kan, ook even slikken. Omdat zijn grap vijftig jaar later geen grap meer is, maar een waarschuwing met een snor.
En misschien is dat wel de ware kracht van Pieters Daglicht: dat je lacht, terwijl het licht net iets feller wordt.
