
Pieters Daglicht over Denkdingen
Het is een serene ochtend in de wijk. De merel fluit zijn canon, een kind fietst slingerend naar school, en op de achtergrond nadert langzaam… het Monster van Efficiëntie.
Met hydraulisch gebrul en de souplesse van een tank in een theeservies glijdt de snoeimachine de straat in. Vogelnesten maken zich halsoverkop uit de voeten, buurtbewoners sluiten hun luxaflex, en de lindes — ach, de lindes — weten hoe laat het is. De snoeikop wordt geheven. Binnen tien minuten is de laan 37 toppen, 84 zijtakken en 116 vogelverblijven armer. “En door!”
Welkom in Nederland. Waar de boom een boom is, totdat-ie in de weg staat van de begroting.
Want ja, we moeten efficiënt zijn. Begrijp me niet verkeerd. Niemand wil een gemeentebegroting die zich laat vergelijken met een woekerende klimop: oncontroleerbaar, groen, en op termijn desastreus voor de constructie. Dus nemen we maatregelen. Slimme, snelle, strategisch verantwoorde maatregelen. Oftewel: we hakken er machinaal op los. Niet met kettingzagen, maar met gemeentelijke guillotines op wielen.
“Maar Pieter,” hoor ik u denken, “dat is toch logisch? Het is goedkoper, veiliger en sneller.”
Jazeker. Ook de gemiddelde crematie is goedkoper dan levenslange zorgverlening. Maar we doen het niet uit esthetisch oogpunt. En daar wringt het.
In een tijd waarin we ons de haren uit het hoofd trekken over biodiversiteit, klimaat, groen in de wijk en ‘natuurinclusieve samenleving’ (klinkt als een Tinder-profiel voor bomen), is het tamelijk wrang dat dezelfde natuur in rijen wordt gescalpeerd door wat feitelijk een hypermoderne draaimolen-met-sloopfunctie is.
Ik weet het, ik weet het: “Er is gewoon niet genoeg geld.” Dat roepen we ook bij het onderwijs, de jeugdzorg en het openbaar vervoer. Maar daar halen we niet iedere zes weken een industriële snijmachine doorheen “voor het beeld”.
Het beeld ja. Wat doen we eigenlijk met het beeld?
De boom, eeuwenoud symbool van rust, schaduw, ademruimte… verandert in een groene paal met wat takkenkapsels. Alsof-ie bij de plaatselijke herenkapper “model Dennis” heeft besteld: strak in de zij, bovenop iets te kort geknipt.
Maar goed, veiligheid boven alles, zeggen ze. “Er mag niks naar beneden vallen.” Terecht. Maar sinds wanneer is preventieve kaalslag de standaardoplossing? De gemiddelde gemeenteboom lijkt wel in een getuigenbeschermingsprogramma: onherkenbaar gemaakt, uit veiligheidsoverwegingen.
“Maar er zijn toch ook handmatige snoeimethoden?”
Ja, bij jonge bomen. Of bij beeldbepalende exemplaren. Je weet wel, de VIP-bomen. Die krijgen liefde, vormsnoei, en soms zelfs een plaque met “monumentaal exemplaar sinds 1872”. De rest moet het doen met de gemeentelijke snoeimepper uit de Middeleeuwen van de mechanisatie.
Wat leren we hiervan?
Nou, dat efficiency een prachtig woord is voor “het moet snel, want we hebben geen tijd voor nuance.” En dat zelfs de natuur in ons land onderworpen is aan cyclisch beheer, met een Excel-sheet als kompas.
Maar misschien moeten we eens een nieuwe onderhoudscyclus invoeren: die van de verwondering. Eentje waarin je niet alleen vraagt “staat-ie nog veilig?” maar ook: “roept deze boom nog verwondering op?” Klinkt soft? Misschien. Maar als je met droge ogen praat over ‘groenbeleid’ en dan het woord ‘schoffeltrein’ in de bijlage gebruikt, ben je de poëzie van het openbaar groen verloren.
Tot slot: laten we het beest bij z’n naam noemen.
Het is niet de snoeimachine die het probleem is. Het is de denkwijze erachter: dat natuur vooral iets is wat we moeten beheren, controleren en wegmaaien zodra het niet meer in het plaatje past.
Misschien is het tijd dat we onze snoeischema’s verrijken met een snufje esthetiek, een theelepel respect, en af en toe gewoon: rust. Want niet alles wat efficiënt is, is ook wijs.
Of, zoals een oude eik in mijn buurt ooit (bijna) zei: “Geef me de ruimte om te groeien – en als het even kan, zonder dat ik eruit zie als een lantaarnpaal op vakantie.”
