Apeldoorn: een stad die haar jeugd terugwint

Er komt een moment waarop een gemeenschap zichzelf moet aankijken in de spiegel en durft te zeggen: zo kan het niet langer. Dat moment is voor Apeldoorn nu aangebroken. Al te lang hebben ze jeugdzorg verward met jeugdbescherming, ondersteuning met vervanging, en onzekerheid met problematiek. Ze zijn kinderen gaan behandelen alsof ze kwetsbaarder zijn dan ze werkelijk zijn, ouders als hulpbehoevend in plaats van als capabel, en normale ontwikkelvragen als klinische risico’s.

Maar Apeldoorn kiest voor een andere koers. Niet omdat het makkelijk is. Niet omdat het politiek handig is. Maar omdat ze geloven dat het beter kán – en moet.

Het rapport “Naar nieuw jeugdbeleid” is het resultaat van moedige vragen stellen, van niet langer doorschuiven, van de diepe overtuiging dat het gewone leven — met al zijn hobbels, groeipijnen en imperfecties — niet iets is om te corrigeren met zorg, maar om te versterken met vertrouwen. Ze willen de balans herstellen: tussen systeem en samenleving, tussen protocol en gezond verstand, tussen hulpverleners en ouders, tussen zorgen voor en geloven in.

De ambitie is helder en krachtig: terug naar een samenleving waarin slechts 1 op de 27 kinderen jeugdzorg nodig heeft, niet omdat ze minder geven, maar omdat ze beter begrijpen wat kinderen werkelijk nodig hebben. Niet meer zorg, maar meer nabijheid. Niet meer indicaties, maar meer relaties.

Deze benadering vraagt om een cultuurverandering. Geen nieuwe stapel plannen, maar een herbezinning op wat het betekent om op te groeien in Apeldoorn — en welk fundament zij daarvoor willen leggen. Niet top-down, maar samen. Met ouders, jongeren, leraren, vrijwilligers, buren. Want jeugdbeleid is geen dossier van de zorg, het is een spiegel van onze samenleving.

‘Van diagnose naar dialoog’, zo formuleert het rapport het. Een krachtige oproep: laten we als stad minder snel denken in tekorten en eerder vertrouwen op veerkracht. Laten we niet langer de uitzondering tot norm maken, maar het gewone weer bijzonder maken.

Apeldoorn kiest voor de toekomst van haar kinderen. Niet omdat het later goedkoper is. Maar omdat het nu het juiste is.

Want wie de jeugd serieus neemt, bouwt niet aan systemen, maar aan samenlevingen.

Het rapport “Naar nieuw jeugdbeleid” (Apeldoorn, juli 2025) vormt het resultaat van een intensieve verkenning door een tijdelijke raadswerkgroep naar fundamentele veranderingen in het jeugdbeleid van de gemeente. De aanleiding is de onhoudbare toename van jeugdzorggebruik in Apeldoorn: van 1 op 27 jeugdigen in 2000 naar 1 op 7 in 2025. De ambitie: terug naar 1 op 27 in 2040 door het versterken van het gewone leven in plaats van verdere normalisering van zorg.

  • Sterke stijging in jeugdzorggebruik (meer dan verviervoudigd in 25 jaar).
  • Hoog aandeel lichte jeugdhulp waaruit blijkt dat hulpverlening steeds ‘normaler’ is geworden.
  • Financiële lasten zijn navenant gestegen: van €40 miljoen in 2015 naar €92 miljoen in 2025.
  • Jeugdigen voelen zich niet weerbaarder of gezonder dan 10 jaar geleden, ondanks deze toename aan zorg.
  • De jeugdzorg moet de intensive care zijn: voor wie het echt nodig heeft. Niet de nieuwe norm.
  • Doelstelling 2040: Maximaal 1 op de 27 jeugdigen in jeugdzorg.
  • Het beleid moet gebaseerd zijn op een lange termijnvisie van 15 jaar of meer.
  • Gemeente richt zich op een generatiebewust preventiebeleid, met stevige focus op versterking van de sociale omgeving.
  1. Visiekaders formuleren: Beleid koppelen aan concrete doelstellingen met duidelijke verwachtingen aan alle betrokken partijen.
  2. Sociale basis versterken: Inwoners doen al veel (vrijwilligerswerk, mantelzorg). De gemeente moet deze initiatieven erkennen, ondersteunen en structureel verankeren.
  3. Verantwoordelijkheid aanspreken: Kinderen hebben recht op goede ouders. Als dit tekortschiet, stappen eerst naasten in, en pas daarna de overheid. Dit vraagt ander gedrag én denken van alle betrokkenen.
  4. Durven begrenzen: Meer hulp leidt niet automatisch tot betere uitkomsten. “Escalatiezorg” moet worden tegengegaan. Niet elke hulpvraag is een indicatie voor jeugdzorg.
  5. Toegang tot zorg uit het zicht organiseren: Voorkomen dat zorg de norm wordt. Laagdrempelige toegang heeft tot overvraging geleid. Niet iedereen die hulp vraagt moet hulp krijgen.
  6. Gerichter inkopen: Niet volume of type zorg moet leidend zijn, maar kwaliteit en effectiviteit. Zorg die geen positieve uitkomsten levert, moet worden geweerd.
  7. Beter inhoudelijk gesprek: Een structureel overleg (bijv. commissie maatschappelijke ontwikkeling) moet zorgen voor bredere reflectie in beleid buiten de politieke arena.
  • Heldere probleemanalyse met onderbouwde data, zoals de toename in dyslexiehulp of jeugdzorggebruik versus verwachtingen op basis van prevalentie. 
  • Visieverandering van symptoombestrijding naar systeeminterventie, met aandacht voor gemeenschapsvorming in plaats van individuele diagnoses (“van diagnose naar dialoog”).
  • Innovatief perspectief op preventie, niet als ‘er vroeg bij zijn’, maar als het voorkomen van ontstaan.
  • Democratische participatie: brede betrokkenheid van inwoners, ervaringsdeskundigen, professionals en jongeren.
  • Kritisch op eigen systeem: raadsleden durven reflecteren op politieke, bestuurlijke en ambtelijke tekortkomingen.
  • Risico op beleidsmatige vaagheid: sommige bouwstenen blijven richtinggevend, zonder concrete implementatiestrategie of meetinstrumenten.
  • Geen uitgewerkte financiële analyse op kosten-batenverhouding van voorgestelde maatregelen.
  • Systeemdruk blijft bestaan zolang niet ook landelijk wordt hervormd. Erkenning van landelijke beperkingen is wel benoemd, maar concrete samenwerkings- of lobbyvoorstellen ontbreken.
  • Tijdsinvestering en bestuurlijke continuïteit: de noodzakelijke lange adem van 15 jaar vergt politieke vasthoudendheid die vaak ontbreekt over meerderheidswisseling heen.

De rapportaanpak vertegenwoordigt drie fundamentele kwaliteitssprongen in de jeugdzorg:

  1. Van individueel probleem naar gemeenschappelijke verantwoordelijkheid: minder medisch-modeldenken, meer investeren in omgeving en veerkracht.
  2. Van vanzelfsprekendheid naar doorvragen: elk zorgtraject wordt getoetst op effectiviteit en wenselijkheid. Zolang de zorgindicatie onderdeel is van een systeem met financiële prikkels (bv. dyslexietrajecten), zullen zorgaanbieders en onderwijs zich daartoe verhouden — het rapport stelt hier kritische reflecties bij.
  3. Inbedding van kritische reflectie in beleidscyclus: met een commissie maatschappelijke ontwikkeling, inhoudelijke dialogen en beleidsmonitoring gericht op wat we belangrijk vinden in plaats van wat we meten, wordt gestuurd op waardegedreven beleid.

Het rapport vormt een fundamentele koerswijziging in het denken over jeugdzorg in Apeldoorn. Niet perfect uitgewerkt, maar wel moedig, toekomstgericht en breed gedragen. De nadruk op relatie-herstel, gemeenschapszin en beleidsverantwoordelijkheid markeert een cultuurverandering die als voorbeeld kan dienen voor andere gemeenten. De winst zit in het herontdekken van de kracht van het normale leven als fundament van gezonde jeugd.

 

Geef een reactie